Περιγραφή μαθήματος
H σχετιζόμενη με μεταβολική δυσλειτουργία στεατωτική νόσος του ήπατος (metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease, MASLD), προηγουμένως γνωστή ως μη-αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος (nonalcoholic fatty liver disease, NAFLD), αποτελεί μία νόσο υψηλού επιπολασμού (30% του παγκόσμιου γενικού πληθυσμού ενηλίκων). Λόγω της επιδημιολογικής και παθοφυσιολογικής συσχέτισης της MASLD με την παχυσαρκία, το σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, τη δυσλιπιδαιμία και την αρτηριακή υπέρταση, τα διαγνωστικά κριτήρια της MASLD προσομοιάζουν τα κριτήρια του μεταβολικού συνδρόμου. Η νόσος παρουσιάζει φαινοτυπική ετερογένεια: ξεκινά ως απλή στεάτωση, που αποτελεί τον αρχικό και πιο συχνό φαινότυπο της νόσου, η οποία ενδέχεται να εξελιχθεί στη σχετιζόμενη με μεταβολική δυσλειτουργία στεατοηπατίτιδα (metabolic dysfunction-associated steatohepatitis, MASH), προηγουμένως γνωστή ως μη-αλκοολική στεατοηπατίτιδα (nonalcoholic steatohepatitis, NASH), που συνδυάζει τη στεάτωση με την ενδοηπατική φλεγμονή, και η οποία μπορεί να εξελιχθεί σε ηπατική ίνωση, κίρρωση ήπατος και ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα σε κάποιους ασθενείς.
Παθοφυσιολογικά, η νόσος είναι αποτέλεσμα πολλαπλών, παράλληλων, παθογενετικών παραγόντων (parallel multiple-hit hypothesis). Οι κύριοι παθογενετικοί παράγοντες είναι μεταβολικοί, με προεξάρχουσα την ινσουλινοαντίσταση, διαιτητικοί, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την αυξημένη κατανάλωση φρουκτόζης, ορμονικοί, με πιο μελετημένους ρόλους αυτούς της αδιπονεκτίνης και λεπτίνης, και γενετικοί, με πολυμορφισμούς γονιδίων όπως του patatin-like phospholipase domain-containing protein 3 (PNPLA3) να είναι ισχυρά συσχετισμένοι με τη νόσο και τη βαρύτητά της.
Η μέθοδος αναφοράς για τη διάγνωση της MASLD παραμένει η ιστολογική, μετά από βιοψία ήπατος. Βιοψία ήπατος όμως δεν μπορεί να εφαρμοσθεί σε όλους τους ασθενείς, λόγω του υψηλού επιπολασμού της νόσου και της μικρής, αλλά υπαρκτής σχετιζόμενης με τη βιοψία νοσηρότητας και θνητότητας. Για τους λόγους αυτούς, στη διάγνωση της MASLD κερδίζει έδαφος η χρήση μη-επεμβατικών δεικτών, οι οποίοι βασίζονται σε ανθρωπομετρικές, βιοχημικές, και απεικονιστικές παραμέτρους ή συνδυασμούς αυτών.
Η φυσική δραστηριότητα και η σωστή διατροφή, με σκοπό την απώλεια ενδοκοιλιακού λίπους, συνεχίζουν να αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της θεραπευτικής διαχείρισης της MASLD. Σχετικά με τη φαρμακευτική θεραπεία της νόσου, τo 2025 εγκρίθηκε η ρεσμετιρόμη, η οποία αποτελεί εκλεκτικό αγωνιστή του υποδοχέα τύπου β των θυρεοειδικών ορμονών και το 2026 εγκρίθηκε η σεμαγλουτίδη, η οποία αποτελεί ανάλογο του γλυκαγονόμορφου πεπτιδίου τύπου 1. Παρόλα αυτά, φαίνεται ότι κανένα φάρμακο δεν είναι αποτελεσματικό για το σύνολο των ασθενών, κυρίως λόγω της προαναφερόμενης πολυπαραγοντικής παθογένειας της νόσου, οπότε πιθανώς χρειάζεται προσωποποιημένη διαχείριση και συνδυαστική φαρμακευτική θεραπεία..
Στο μάθημα περιγράφονται ο ορισμός, η παθοφυσιολογία, η διάγνωση και η θεραπευτική διαχείριση της MASLD.
Διδάσκων
Στέργιος Α. Πολύζος, Αναπληρωτής Καθηγητής Φαρμακολογίας, Τμήμα Ιατρικής ΑΠΘ
Ο Στέργιος Πολύζος ολοκλήρωσε τις βασικές του σπουδές στο Τμήμα Ιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ, 1996). Στο Τμήμα Ιατρικής ΑΠΘ ολοκλήρωσε και τις μεταπτυχιακές του σπουδές, λαμβάνοντας τίτλο μεταπτυχιακών σπουδών στην «Ιατρική Ερευνητική Μεθοδολογία» (ΠΡΟΜΕΣΙ, 2004) και τη διδακτορική του διατριβή (2012). Έλαβε, επίσης, τίτλο «Παιδαγωγικών Σπουδών και Διδασκαλίας» της Σχολής» ΠΑΤΕΣ-ΣΕΛΕΤΕ (2001). Ολοκλήρωσε την ειδικότητά του στην Ενδοκρινολογία στην Ενδοκρινολογική Κλινική του Ιπποκρατείου Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης (2008). Το 2023 του αποδόθηκε τίτλος εξειδίκευσης στην Κλινική Φαρμακολογία.
Από το 2019 εργάζεται στο Εργαστήριο Φαρμακολογίας του Τμήματος Ιατρικής ΑΠΘ, αρχικά ως Επίκουρος Καθηγητής Φαρμακολογίας-Μεθοδολογίας της Έρευνας και από το 2024 ως Αναπληρωτής Καθηγητής Φαρμακολογίας. Το 2023 διετέλεσε Συνεργάτης Έρευνας (Research Collaborator) του Beth Israel Deaconess Medical Center, Harvard Medical School (Boston, USA).
Έχει δημοσιεύσει μέχρι σήμερα περισσότερα από 500 πλήρη άρθρα σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά με κριτές (h-index: 59, βιβλιογραφικές αναφορές: 15.120, Scopus, Απρίλιος 2026). Έχει διατελέσει κριτής επιστημονικών εργασιών για περισσότερα από 100 διεθνή ιατρικά περιοδικά, συμπεριλαμβανομένων περιοδικών με υψηλό συντελεστή απήχησης, όπως τα «New England Journal of Medicine», «Science», «Drugs», «Pharmacological Research», «Pharmacology and Therapeutics», «Alimentary Pharmacology and Therapeutics» «Journal of Hepatology», «Gut», «Clinical Gastroenterology and Hepatology», «Hepatology», «Diabetes Care» and «Trends in Endocrinology and Metabolism». Είναι Associate Editor του περιοδικού «Metabolism, Clinical and Experimental» από το 2014 και Deputy Editor-in-Chief του περιοδικού «Hormones» από το 2022. Διετέλεσε επίσης Associate Editor του περιοδικού «Medicine» (2014-2016), μέλος επιτροπών αξιολόγησης του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας & Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) και εκλεγμένο μέλος της Εκπαιδευτικής Επιτροπής της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας (2024-2026).
